Tijd zichtbaar maken: de visie van Maarten Baas

De recente aandacht voor de nieuwe klok van ontwerper Maarten Baas op Schiphol laat opnieuw zien hoe bijzonder zijn kijk op tijd is. Waar een klok voor de meeste mensen niet meer is dan een instrument dat de uren aangeeft, gebruikt Baas de klok juist om een gesprek op gang te brengen en mensen aan het denken te zetten. Niet over seconden of minuten, maar over hoe wij tijd ervaren en ermee omgaan.

Die fascinatie voor tijd staat centraal in het hoofdstuk over Maarten Baas dat Ben Jansen schreef voor De tijd van succes. Daarin staat dat zijn interesse veel verder gaat dan het ontwerpen van klokken. Tijd is voor hem geen abstract begrip dat onzichtbaar voorbijgaat, maar iets dat aandacht verdient. Iets waar je bewust bij stil mag staan.

Die gedachte komt misschien wel het duidelijkst tot uiting in zijn bekende Real Time-projecten. In plaats van een klok waarvan de wijzers ongemerkt bewegen, laat Baas zien dat iedere minuut opnieuw ontstaat. Daardoor wordt plotseling zichtbaar wat normaal verborgen blijft: achter iedere minuut schuilt aandacht, beweging en menselijk handelen. Zoals Baas het zelf omschrijft: "Elke minuut is weer opnieuw een mensenwerk."

Tijd als vriend

In het boek is beschreven hoe Maarten Baas gefascineerd is door de tegenstelling tussen de objectieve tijd van de klok en de tijd zoals wij die beleven. Een minuut duurt altijd zestig seconden, maar voelt nooit hetzelfde. Soms vliegt de tijd voorbij, terwijl een paar minuten wachten eindeloos kan lijken. Deze spanning tussen absolute en relatieve tijd vormt een belangrijke inspiratiebron voor zijn werk.

Opvallend is dat Baas tijd nooit ziet als iets waartegen je moet vechten. In een maatschappij waarin snelheid vaak wordt gezien als een teken van succes, kiest hij bewust voor een andere benadering. Zijn werk laat zien dat sommige processen juist waarde krijgen doordat ze tijd mogen kosten. Dat geldt niet alleen voor zijn kunstwerken, maar ook voor de manier waarop hij werkt en naar het leven kijkt.

Zijn persoonlijke tijdtip vat die filosofie mooi samen:

"Tijd zie ik als mijn vriend. Waarom zou het een vijand zijn? Bovendien, het is een gegeven paard en dat kijk je niet in de bek. Nee, het is leuk om tijd te hebben. Als jouw tijd als een vijand voelt, dan is het tijd om wat anders te gaan doen."

Tijd bewust beleven

In zijn werk stelt Maarten Baas regelmatig vanzelfsprekendheden ter discussie. Zo maakte hij voor de Tree Trunk Chair een stoel die pas na tweehonderd jaar volledig gevormd zou zijn. Daarmee doorbreekt hij ons verlangen naar directe resultaten. Niet alles hoeft vandaag af te zijn. Sommige ideeën hebben tijd nodig om tot hun recht te komen.

Ook zijn creatieve proces laat zien dat tijd geen vijand is. Hij vertelt dat goede ideeën niet ontstaan door iedere minuut vol te plannen, maar juist door ruimte te laten voor verwondering, experiment en rust. "Ik laat het mezelf vaak genoeg toe om een nutteloos wezen te zijn," zegt hij daarover. Een ogenschijnlijk eenvoudige uitspraak, maar één die haaks staat op de voortdurende druk om altijd productief te moeten zijn.

Een andere blik op tijd

Bij Stichting Time Design herkennen we veel in de manier waarop Maarten Baas naar tijd kijkt. Zijn kunst maakt zichtbaar wat normaal onzichtbaar blijft: tijd is veel meer dan een klok of een planning. Tijd bepaalt hoe wij werken, samenwerken, keuzes maken en waarde creëren.

Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap die Maarten Baas ons meegeeft. Tijd is geen tegenstander die we voortdurend proberen te verslaan. Het is een gegeven waar we iedere dag mee leven. Door daar bewust bij stil te staan, ontstaat ruimte om anders te kijken naar ons werk, onze keuzes en de wereld om ons heen.

Want zoals Baas laat zien: pas wanneer tijd zichtbaar wordt, ga je haar echt waarderen.